آیا وقتی یک مهندس همزمان صلاحیت طراحی، نظارت و اجرا را داشته باشد، می‌تواند «همزمان» این سه نقش را برعهده داشته باشد یا نه؟ در بحث استفاده همزمان از پروانه نظارت و اجرا و طراحی، موضوع اصلی داشتن صلاحیت‌ها نیست؛ موضوع ارائه همزمان خدمات اجرا با طراحی/نظارت است.

منظور از استفاده همزمان از پروانه نظارت و اجرا و طراحی چیست؟

دو برداشت رایج وجود دارد:

• داشتن صلاحیت‌ها به صورت همزمان: یعنی روی پروانه شما چند صلاحیت درج شده و از نظر اعتبار پروانه، این موضوع به‌خودی خود ممنوع نیست.
• ارائه همزمان خدمات: یعنی در یک بازه زمانی، هم پروژه طراحی و نظارت فعال داشته باشید و هم قرارداد اجرا ثبت کنید یا پروژه اجرایی بگیرید. محدودیت‌ها معمولا از همین نقطه شروع می‌شود.

نکته: محدودیت‌های استفاده همزمان به یک پروژه خاص محدود نمی‌شود. منظور از همزمانی در این مقاله، همپوشانی زمانی تعهدات و قراردادهای اجرا با تعهدات طراحی/نظارت است؛ چه در یک پروژه و چه در پروژه‌های مجزا.

چه زمانی استفاده همزمان از پروانه نظارت و اجرا و طراحی ممکن است؟

در عمل، زمانی امکان فعالیت همزمان در دو صلاحیت وجود دارد که تعارض منافع ایجاد نشود و قواعد ظرفیت و ثبت قرارداد رعایت شود. در ادامه به رایج‌ترین حالت‌ها اشاره می‌کنیم:

حالت ۱: طراحی و نظارت همزمان (با رعایت ظرفیت و تعارض منافع)

اگر شما هم صلاحیت طراحی دارید و هم نظارت، می‌توانید در این دو حوزه فعالیت کنید؛ اما مشروط بر اینکه:

• ظرفیت اشتغال شما اجازه بدهد (یعنی سقف مجازتان پر نشده باشد).
• در همان پروژه‌ای که خودتان ذی‌نفع هستید یا تعارض منافع دارید وارد نشوید.

حالت ۲: ورود به اجرا پس از پایان تعهدات طراحی/نظارت

ساده‌ترین و کم‌ریسک‌ترین حالت این است که ابتدا تعهدات فعال طراحی/نظارت شما تمام شود و سپس وارد پروژه اجرا شوید. در این حالت، معمولا محدودیت همزمانی مطرح نمی‌شود و تمرکز فقط روی ظرفیت اجرا و ضوابط مربوط به آن خواهد بود.

 حالت ۳: استثنا برای استفاده همزمان از پروانه طراحی و اجرا و نظارت

برای اشخاص حقیقی که طراح یا ناظر هستند، یک امکان «تطبیقی» تعریف شده که اجازه می‌دهد صرفا یک‌بار وارد فعالیت اجرا شوند. نکته مهم این است که این قابلیت یک استثناست و قابل تکرار نیست.

چه زمانی استفاده همزمان از پروانه نظارت و اجرا و طراحی ممنوع یا محدود است؟

دو نوع محدودیت برای استفاده همزمان وجود دارد:

• پروانه نظارت و اجرا همزمان روی یک پروژه

این یکی از روشن‌ترین خط قرمزهاست: شما نمی‌توانید همزمان ناظر و مجری یک پروژه باشید (یا حتی بخشی از اجرای آن را بر عهده بگیرید). این همان مصداق «تعارض منافع» است.

• استفاده همزمان از پروانه طراحی و اجرا و نظارت در یک پروژه

اگر شما هنوز تعهدات طراحی یا نظارت فعال دارید و بخواهید همزمان وارد اجرای ساختمان شوید، معمولا باید وضعیت پروژه‌ها به این شکل مشخص شده باشد:

• یا کار طراحی/نظارت شما به پایان رسیده باشد.
• یا اگر قرار است متوقف شود، مسیر اداری را طی کرده باشید.
• یا اگر از مسیر استثنای «یک‌بار» وارد اجرا می‌شوید، باید قاعده ظرفیت و محدودیت‌های آن را بپذیرید.
• شروع اجرا در حالی که طراحی/نظارت فعال دارید

اگر همزمان تعهدات فعال طراحی یا نظارت دارید، امکان ورود به پروژه اجرا وجود ندارد.

• استفاده بیش از یک‌بار از امکان ورود طراح/ناظر به اجرا

برای اشخاص حقیقی که طراح یا ناظر هستند، یک امکان «تطبیقی» تعریف شده که اجازه می‌دهد صرفا یک‌بار وارد فعالیت اجرا شوند. نکته مهم این است که این قابلیت یک استثناست و قابل تکرار نیست.

بعد از استفاده از استثنای «یکبار»، چه اتفاقی می افتد؟

بعد از اتمام تعهدات قرارداد اجرا، عملا باید مسیر فعالیت خود را مشخص کنید: یا به طراحی/نظارت برگردید و دیگر وارد اجرا نشوید، یا اگر قصد دارید در اجرا ادامه بدهید، باید از مسیرهای تعریف‌شده برای فعالیت اجرا به‌صورت مستقل/تمام‌وقت اقدام کنید و همزمانی با طراحی/نظارت را کنار بگذارید.

سه اشتباه رایج که باعث برداشت اشتباه می شود

• اشتباه اول: چون هر سه صلاحیت روی پروانه درج شده، پس ارائه همزمان خدمات هم آزاد است.
• اشتباه دوم: امکان یک‌بار یعنی «هر زمان خواستم می‌توانم اجرا هم بگیرم».
• اشتباه سوم: اثر همزمانی بر ظرفیت را نادیده بگیرید و بعد در ثبت قراردادها با مشکل ظرفیت روبه‌رو شوید.

ظرفیت اشتغال چطور تقسیم یا محاسبه می شود؟

وقتی می‌گوییم «ظرفیت»، منظور همان سقف مجاز اشتغال شما در هر صلاحیت است. ظرفیت هر مهندس با توجه به سابقه و پایه پروانه مشخص شده و با ثبت قراردادها مصرف می‌شود. در عمل، سه نکته وجود دارد:

• نکته ۱: طراحی و نظارت معمولا یک سقف مشترک اشتغال دارند.

در طراحی و نظارت، قراردادهای فعال شما بخشی از ظرفیت اشتغال را مصرف می‌کنند و هرچه مصرف بالاتر برود، امکان پذیرش کار جدید محدودتر می‌شود.

• نکته ۲: در مسیر استثنای یک‌بار، ظرفیت اجرا کاهش پیدا می‌کند.

۵۰٪ ظرفیت مصرف‌شده شما در بخش‌های طراحی یا نظارت، از ظرفیت اشتغال شما در بخش اجرا کسر می‌شود و ظرفیت اجرای شما با این کسر محاسبه می‌گردد. برای مثال»: اگر در یک مقطع، ۴۰٪ ظرفیت طراحی/نظارت شما مصرف شده باشد، و بخواهید طب مقررات یکبار پروژه اجرا بپذیرید، ۲۰٪ (نصف آن ۴۰٪) از ظرفیت اجرای شما کم می‌شود.

• نکته ۳: ظرفیت «همزمانی» فقط یک عدد نیست.

حتی اگر از نظر عددی ظرفیت داشته باشید، همزمانی تعهدات، می‌تواند شما را وارد وضعیت تعارض منافع یا منع اجرایی کند. بنابراین، صرف اینکه «درصد ظرفیت خالی است» لزوما به معنی «مجاز بودن استفاده همزمان از پروانه نظارت و اجرا و طراحی» نیست.

جمع بندی استفاده همزمان از پروانه طراحی و اجرا و نظارت

داشتن چند صلاحیت روی پروانه طبیعی است، اما ارائه همزمان خدمات طراحی/نظارت/اجرا تابع ضوابط، ظرفیت و به‌ویژه پرهیز از تعارض منافع است. نظارت و اجرای همزمان روی یک پروژه، غیرمجاز است. ورود به اجرا زمانی ساده‌تر و کم‌ریسک‌تر است که تعهدات فعال طراحی/نظارت شما تمام شده باشد. طبق استثنای ذکرشده، اشخاص حقیقی طراح یا ناظر فقط یک‌بار می‌توانند از امکان ورود به اجرا در کنار طراحی/نظارت استفاده کنند. بنابراین، قبل از هر تصمیمی، شاخه اصلی فعالیت خود را مشخص کنید، وضعیت تعهدات فعال را روشن کنید و اثر آن را بر ظرفیت و مسیر حرفه‌ای خودتان در نظر بگیرید.

 

مطالب مرتبط:

1. مهلت ثبت نام آزمون نظام مهندسی
2. مزایای قبولی در آزمون نظام مهندسی
3. بعد از قبولی در آزمون نظام مهندسی چه باید کرد
4. تعرفه نظام مهندسی تهران ۱۴۰۴
5. همه چیز درباره آزمون نظام مهندسی عمران
6. قبولی نظام مهندسی عمران