یک مهندس معمار از دو راه کسب درآمد می‌کند: «فعالیت‌ مستقل» و «فعالیت با پروانه و مهر». مهندس می‌تواند با ارائه هر نوع خدماتی به صورت مستقل و در قالب قرارداد کسب درآمد کند. اما اصلی‌ترین منبع درآمد یک معمار، درآمد مهر نظام مهندسی معماری است که در ازای ارائه خدمات رسمی در فرآیند ساخت‌وساز، با استفاده از امضای دارنده پروانه حاصل می‌شود.

در متن آیین‌نامه اجرایی، این موضوع به‌صورت روشن دیده می‌شود؛ به‌گونه‌ای که تهیه طرح معماری و نظارت بر اجرای آن به‌عنوان بخشی از موارد الزامی در ارائه نقشه و تعهد نظارت مطرح شده است. در حوزه ساخت‌وساز گروهی از خدمات فقط با داشتن پروانه و مهر نظام مهندسی قابل ارائه هستند. در این مقاله در مورد درآمد مهر نظام مهندسی معماری صحبت می‌کنیم.

تعرفه خدمات و مبنای محاسبه درآمد مهر معماری

مبنای محاسبه درآمد مهندسان دارای پروانه تعرفه‌هایی است که به صورت رسمی و سالانه از سوی سازمان نظام مهندسی ابلاغ می‌شود. دستورالعمل اجرایی تعرفه خدمات مهندسی شامل «هزینه‌های ساخت‌وساز پایه»، «دستمزد پایه خدمات طراحی و نظارت در چهار رشته اصلی» و همچنین «نحوه محاسبه تعرفه سایر خدمات مهندسی» است. مهندسان و کارفرمایان نیز برای برآورد هزینه خدمات به تعرفه‌های سازمانی مراجعه می‌کنند.

منابع درآمد مهر نظام مهندسی معماری

در اولین بخش برای بررسی میزان درآمد مهر نظام مهندسی معماری باید به نوع صلاحیت توجه داشته باشید:

 ۱. طراحی معماری

در صلاحیت طراحی معماری، مهندس باید با رعایت ضوابط ساخت‌وساز طرحی را ارائه کند تا مجوز نقشه صادر شود. در آیین‌نامه اجرایی تصریح شده است که تهیه طرح معماری برای تمام گروه‌های ساختمانی (موضوع تبصره مربوط) الزامی است. از نظر محاسبه حق‌الزحمه، مبنا از دستورالعمل تعرفه همان سال و جدول‌های استانی اخذ می‌شود و عدد نهایی تابع گروه ساختمانی، زیربنا و پارامترهای مصوب استان است.

مهندسان طراحی معمولا دستمزد خود را در همان ابتدای پروژه و پس از ارائه طرح به صورت کامل دریافت می‌کنند و این مسئله محاسبه درآمد را برای آنها ساده‌تر می‌کند. البته نحوه و زمان‌بندی پرداخت، تابع قرارداد و رویه کارفرما است.

۲. نظارت معماری

وظیفه مهندس ناظر معماری «کنترل اجرای کار طبق نقشه‌ها و ضوابط» است. الزام به حضور ناظر معماری نیز در آیین‌نامه اجرایی مطرح شده است. در عمل، درآمد نظارت فقط تحت‌تاثیر تعرفه سازمانی نیست. نظارت یک فرایند زمان‌بر است و تا زمانی که پروژه به اتمام نرسد ادامه دارد؛ به همین دلیل ممکن است درآمد مهندس ناظر مرحله‌ای پرداخت شود. مبنای محاسبه درآمد مهندس ناظر معماری نیز تعرفه‌های سازمانی است.

۳. اجرا در معماری

درآمد حوزه اجرا، با «قرارداد» مشخص می‌شود؛ یعنی کارفرما و مجری با انعقاد یک قرارداد در مورد دستمزد به توافق می‌رسند. با این حال، در برخی استان‌ها برای «حق‌الزحمه خدمات مهندسی مجری ذی‌صلاح» نیز تعرفه‌هایی در نظر گرفته می‌شود. البته این تعرفه‌ها معمولا معیاری برای قیمت‌گذاری هزینه پیمانکاری ساختمان نیستند؛ بلکه معمولا سقف/حداکثر مبلغی را مشخص می‌کنند که برای قرارداد حق‌الزحمه مجری ذی‌صلاح در نظر گرفته می‌شود.

درآمد مهندسان مجری نیز مانند مهندسان ناظر به صورت مرحله‌ای و همزمان با پیشرفت پروژه واریز می‌شود.

عوامل اثرگذار بر درآمد مهر نظام مهندسی معماری

در این بخش عواملی را بررسی می‌کنیم که درآمد مهر نظام مهندسی معماری را تحت‌تاثیر قرار می‌دهند:

۱. پایه پروانه و حدود صلاحیت

پروانه اشتغال به کار مهندسی در چهار درجه (پایه ۳، پایه ۲، پایه ۱ و ارشد) صادر می‌شود و برای ارتقا، سنوات مشخص و موفقیت در آزمون مربوط لازم است.
از طرف دیگر، گروه‌بندی ساختمان‌ها (الف تا د) بر اساس تعداد طبقات/زیربنا تعریف شده و آیین‌نامه برای «تهیه طرح معماری» و «نظارت معماری» حداقل پایه لازم را در جدول همان ماده مشخص کرده است.
نتیجه عملی این است که با افزایش پایه، دامنه گروه‌های ساختمانی قابل پذیرش گسترده‌تر می‌شود و سقف درآمد مهر افزایش پیدا می‌کند.

۲. ظرفیت اشتغال و سقف پذیرش کار

درآمد مهر زمانی محقق می‌شود که امکان پذیرش کار جدید در چارچوب ظرفیت اشتغال وجود داشته باشد؛ بنابراین ظرفیت، تاثیر مستقیمی روی درآمد دارد (حتی اگر بازار کار فعال باشد).

۳. گروه ساختمانی، زیربنا و نوع پروژه

تفاوت گروه ساختمانی و زیربنا، هم در سطح مسئولیت و هم در عدد تعرفه اثر می‌گذارد.

گروه‌های ساختمانی در آیین‌نامه با معیارهای مشخص تعریف شده‌اند: گروه «الف» ۱–۲ طبقه یا حداکثر ۶۰۰ مترمربع، گروه «ب» ۳–۵ طبقه یا حداکثر ۲۰۰۰ مترمربع، گروه «ج» ۶–۱۰ طبقه یا حداکثر ۵۰۰۰ مترمربع و گروه «د» بیش از ۱۰ طبقه یا بیش از ۵۰۰۰ مترمربع.

با تغییر گروه ساختمانی و زیربنا، عدد تعرفه و همچنین نوع مسئولیت و حجم پیگیری‌ها تغییر می‌کند.

استان محل فعالیت و تفاوت تعرفه کلان شهرها با شهرستان ها

سازمان‌های استانی تعرفه‌های قابل اجرا را منتشر می‌کنند و تاریخ اعتبار تعرفه‌ها را نیز مشخص می‌کنند؛ بنابراین برای برآورد درآمد، باید به فایل رسمی همان استان رجوع شود.

اجرای تعرفه‌ها در سطح استان انجام می‌شود. به همین دلیل ممکن است تعرفه کلان‌شهرهایی مثل تهران یا مشهد با تعرفه شهرهای تابعه و شهرستان‌ها تفاوت داشته باشد. این اختلاف معمولا به دو دلیل ایجاد می‌شود:

1. به دلیل شرایط اقتصادی و منطقه‌ای
2. اعمال ضریب/درصد متفاوت برای شهرستا‌ن‌ها

برای مثال در برخی جداول استانی تصریح شده که تعرفه شهرهای استان درصدی از تعرفه مرکز استان است.

۱. رویه های اجرایی استان

حتی با تعرفه یکسان، نحوه اجرای فرآیندها، تعامل با مراجع کنترل و زمان‌بندی قراردادها می‌تواند نرخ درآمد را تغییر دهد.

۲. سابقه و توان جذب کار

به‌ویژه در طراحی، بخشی از تفاوت درآمد از توان جذب پروژه و کیفیت خروجی می‌آید؛ یعنی دو نفر با شرایط پروانه مشابه، ممکن است به دلیل تفاوت اعتبار حرفه‌ای، درآمد مهر متفاوتی داشته باشند.

از طرفی میزان جذب کار به اعتبار حرفه‌ای، کیفیت خروجی، شبکه ارتباطی و توان مدیریت ریسک وابسته است. اشخاص حقیقی دارای پروانه مطابق با آیین‌نامه قادر به تأسیس «دفتر مهندسی» هستند و معمولا شبکه ارتباطی دفاتر گسترده‌تر از یک مهندس فاقد دفتر مهندسی است.

درآمد کدام صلاحیت معماری بیشتر است؟

مقایسه قطعی بین طراحی، نظارت و اجرا بدون ذکر استان، گروه ساختمانی، ظرفیت و نوع قرارداد مقایسه دقیقی نیست. با این حال در بسیاری از بازارها، «اجرا/مجری ذی‌صلاح» از نظر سقف عددی قراردادها ظرفیت بالاتری دارد، زیرا زمان بیشتری را در پروژه حضور دارد و ریسک و درگیری اجرایی بیشتری را نیز متحمل می‌شود. درآمد «طراحی» می‌تواند در صورت جذب پروژه‌های بهتر، سریع و خوب باشد و درآمد «نظارت» معمولا به ظرفیت اشتغال و تعداد پروژه‌های قابل پذیرش وابستگی بیشتری دارد و گاهی از نظر زمان تحقق درآمد، به روند اجرای پروژه و رویه‌های اداری وابستگی بیشتری پیدا می‌کند.

جمع بندی درآمد مهر نظام مهندسی معماری

درآمد مهر نظام مهندسی معماری به درآمدی گفته می‌شود که از ارائه خدمات رسمی نیازمند امضای دارنده پروانه در چرخه ساخت‌وساز به‌دست می‌آید. مبنای عددگذاری این خدمات، دستورالعمل تعرفه سالانه و جدول‌های منتشرشده برای هر استان است؛ به همین دلیل برای برآورد دقیق، باید جدول تعرفه همان سال و همان استان ملاک قرار گیرد. مبنای محاسبه دستمزد جداول تعرفه‌‌ای است که از سوی سازمان‌های استانی منتشر می‌شود.

مطالب مرتبط:

1. زمان ثبت نام آزمون نظام مهندسی ۱۴۰۴ نوبت دوم
2. آخرین مهلت ثبت نام آزمون نظام مهندسی ۱۴۰۳
3. بعد از قبولی آزمون نظام مهندسی
4. رشته های اصلی و مرتبط نظام مهندسی
5. تعرفه نظام مهندسی تهران