قبل از ورود به سازمان آموزش و پرورش لازم است با عناوین و ردیف‌های شغلی این سازمان آشنا شوید. بسیاری از داوطلبان هنگام مطالعه دفترچه استخدامی آموزش و پرورش با اصطلاحاتی نظیر «هنرآموز»، «دبیر» و «آموزگار» مواجه می‌شوند و اغلب این سوال پیش می‌آید که تفاوت هنرآموز و دبیر و آموزگار در چیست؟

اهمیت درک این تفاوت‌ها از آنجایی ناشی می‌شود که هر کدام از این مشاغل، مسیر شغلی، محیط کاری و حتی وظایف اداری متفاوتی دارند. عدم آگاهی از این مرزبندی‌ها می‌تواند منجر به انتخاب نادرست رشته شغلی در زمان استخدام شود. در این مقاله قصد داریم با نگاهی دقیق به بررسی تفاوت هنرجو و هنرآموز ، دبیر و آموزگار بپردازیم و شرایط استخدامی و مزایای هریک را بررسی کنیم.

درک تفاوت هنرآموز و دبیر و آموزگار و استادکار با بررسی تعاریف

ابتدا باید تعریف مشخصی از این عناوین شغلی ارائه کنیم تا قبل از هر چیز با فضای کاری هر کدام از این عنوان‌ها آشنا شوید. در ادامه چهار عنوان شغلی دبیر، آموزگار، هنرآموز و استادکار را تعریف می‌کنیم:

۱. منظور از دبیر در آموزش و پرورش چیست؟

دبیر به فردی اطلاق می‌شود که در مقطع متوسطه اول (راهنمایی سابق) و متوسطه دوم (دبیرستان‌های نظری: ریاضی، تجربی، انسانی) تدریس می‌کند. تمرکز اصلی دبیران بر دروس علوم پایه و علوم انسانی است و رویکرد آموزشی آن‌ها عمدتا «نظری» و مبتنی بر کتاب‌های درسی کلاسی است.

۲. منظور از آموزگار در آموزش و پرورش چیست؟

آموزگار ویژه مقطع ابتدایی (دبستان) است. این رده شغلی مسئولیت آموزش تمام دروس پایه (ریاضی، فارسی، علوم و…) را به دانش‌آموزان اول تا ششم ابتدایی بر عهده دارد. مدرک تحصیلی مورد نیاز برای این ردیف معمولا علوم تربیتی، روانشناسی یا دروس عمومی مرتبط است.

۳. منظور از هنرآموز آموزش و پرورش چیست؟

هنرآموز در واقع همان «معلمِ دروس تخصصی» در هنرستان‌های فنی و حرفه‌ای و کاردانش است. این افراد دارای مدرک تحصیلی کارشناسی، کارشناسی ارشد یا دکتری در رشته‌های فنی (مانند کامپیوتر، مکانیک، گرافیک، حسابداری و…) هستند. وظیفه اصلی آن‌ها تدریس مباحث نظری و عملی رشته‌های فنی و حرفه‌ای و کاردانش است. هنرآموزان برخلاف دبیران، بیشتر وقت خود را در کارگاه‌ها و آزمایشگاه‌ها سپری می‌کنند.

۴. منظور از استادکار در آموزش و پرورش چیست؟

استادکار نیروی کمک‌آموزشی در هنرستان‌های فنی و حرفه‌ای و کاردانش است. وظیفه اصلی‌شان آموزش عملی دروس در کارگاه‌ها، نظارت بر پروژه‌های دانش‌آموزی، نگهداری تجهیزات و رعایت ایمنی است. مدرک مورد نیاز برای استادکاری معمولا فوق‌دیپلم (کاردانی) فنی است. برخلاف هنرآموز که مفاهیم نظری را تدریس می‌کند، استادکار بر جنبه‌های اجرایی تمرکز دارد و ساعات کاری بیشتری را در کارگاه سپری می‌کند.

تفاوت هنرآموز و دبیر و آموزگار

براساس اطلاعات استخراج شده از منابع موجود، تفاوت‌های عملیاتی این مشاغل را می‌توان در جدول زیر خلاصه کرد:

تفاوت هنرآموز و دبیر و آموزگار از نظر محیط کاری

دبیران و آموزگاران عمدتا در محیط کلاس و با تخته و کتاب سر و کار دارند، اما هنرآموزان باید تسلط کامل بر تجهیزات کارگاهی داشته باشند. البته هنرآموزان بیشتر مباحث تئوری را به دانش‌آموزان آموزش می‌دهند و اما باید با تجهیزات کارگاهی و ایمنی در کارگاه آشنایی داشته باشند. استادکاران وظیفه دارند بخش عملی دروس را در محیط کارگاه آموزش بدهند؛ البته با توجه به نوع مدرسه و منابع در دسترس ممکن است یک هنرآموز بخش عملی را نیز در فضای کارگاه تدریس کند.

تفاوت هنرآموز با استادکار در چیست؟

این یک مرز بسیار ظریف است. هنرآموز مسئول تدریس مفاهیم تئوری و نمره دادن است و حتما باید مدرک کارشناسی را در اختیار داشته باشد؛ اما استادکار که معمولا مدرک فوق‌دیپلم دارد، وظیفه نگهداری از ابزارها و کمک به هنرآموز در پیشبرد پروژه‌های عملی کارگاهی را بر عهده دارد. طول ساعات حضور استادکاران در فضای کارگاهی معمولا بیشتر از هنرآموزان است.

 تفاوت دبیر و هنرآموز، استادکار و آموزگار از نظر حقوق و مزایا

از آنجایی که دبیران معمولا با مدرک تحصیلی بالاتری جذب نظام آموزشی می‌شوند، ساعات کاری بیشتری به تدریس می‌پردازند و باید بر چند درس متفاوت مسلط باشند، دستمزد بالاتری دریافت می‌کنند.

هنرآموزان و استادکار به دلیل ماهیت کارگاهی، ممکن است مبالغ اندکی تحت عنوان «حق کارگاهی» یا سختی کار در فیش حقوقی خود داشته باشند. در کنار این موارد رتبه‌بندی و سابقه کار نیز می‌تواند حقوق دریافتی هر یک از این چهار عنوان شغلی را تحت تاثیر قرار دهد.

صرف نظر از این تفاوت‌ها مزایایی مانند حق عائله‌مندی، حق مسکن و اضافه کاری به هر یک از این چهار عنوان شغلی اختصاص پیدا می‌کند.

تفاوت دبیری و آموزگاری با هنرآموزی و استادکاری از نظر ساعات کاری

دبیران و آموزگاران معمولا در تمام روزهای هفته مشغول به تدریس هستند؛ معمولا ساعات کاری این گروه بین ۲۴ تا ۳۰ ساعت در نوسان است. از این گذشته این گروه باید همواره پیش از برگزاری کلاس برای ارائه دروس آمادگی داشته باشند زیرا تنوع موضوعات بالاست.

در سوی دیگر هنرآموزان و استادکاران قرار دارند که ساعات کاری کمتری در طول هفته تدریس می‌کنند و معمولا در طول هفته فقط چند روز به هنرستان مراجعه می‌کنند. آنها می‌توانند در کنار تدریس در حوزه تخصصی خود فعالیت فنی و کارگاهی داشته باشند.

تفاوت دبیری و آموزگاری با هنرآموزی و استادکاری از نظر فضای کلاس

• آموزگاران به دانش‌آموزان مقطع ابتدایی تدریس می‌کنند که کودک به شمار می‌روند. مفاهیم آموزشی مقطع ابتدایی به نسبت ساده است؛ اما مدیریت این کلاس‌ها و ایجاد انگیزه در دانش‌آموزان کم سن و سال دشوار است.
• دبیران از سوی دیگر با دانش‌آموزان بزرگ‌تری سر و کار دارند و کنترل کلاس برای آنها ساده‌تر است. با این وجود تنوع موضوعات مدیریت را دشوار می‌کند. زیرا همه نوجوانان به یک اندازه به دروس متفاوت علاقه نشان نمی‌دهند و یک دبیر با مجموعه‌ای از نوجوانان با علاقه‌مندی‌های گوناگون روبه‌رو است.
• هنرآموزان با جامعه بالغ‌تری تعامل دارند. هنرآموزانِ هنرستان تا حدی به بلوغ رسیده و مسیر بعدی زندگی خود را مشخص کرده‌اند و با انگیزه بیشتری برای یادگیری در کلاس شرکت می‌کنند. مدیریت این گروه از دانش‌آموزان در مقایسه با دو گروه قبلی ساده‌تر است.

تفاوت هنرجو و هنرآموز

بسیاری از افراد اصطلاح هنرآموز را با هنرجو اشتباه می‌گیرند. هنرجو معادل اصطلاح «دانش‌آموز» است، با این تفاوت که به دانش‌آموزانی که در شاخه فنی و حرفه‌ای یا کاردانش تحصیل می‌کنند، هنرجو گفته می‌شود. بنابراین تفاوت هنرجو و هنرآموز در جایگاه است؛ هنرآموز «یاددهنده» و هنرجو «یادگیرنده» است.

شرایط استخدام هنرآموزان، استادکاران، دبیران و آموزگاران

هر چهار عنوان شغلی از طریق آزمون‌های استخدامی آموزش و پرورش جذب نظام آموزشی می‌شوند. آزمون‌ها جداگانه برگزار می‌شود و فهرست منابع آزمون هنرآموز، دبیری، آموزگاری و استادکاری در دفترچه استخدامی همان دوره ثبت می‌شود.

• در بخش عمومی سوالات از منابع یکسانی برای هر چهار عنوان شغلی طرح می‌شود.
• در بخش اختصاصی نیز سوالات مرتبط با میزان تسلط بر ارزش‌های آموزشی کشور مطرح می‌شوند و این گروه نیز برای هر چهار عنوان شغلی منابع یکسانی دارد.
• در دسته سوالات تخصصی، منابع با توجه به رشته انتخابی فرد متفاوت خواهند بود.

داوطلبان پس از قبولی در آزمون کتبی برای مصاحبه دعوت می‌شوند و باید به سوالات عقیدتی و فرهنگی پاسخ بدهند و مهارت خود را به عنوان یک مدرس به اثبات برسانند.

آنچه در مورد تفاوت هنرآموز و دبیر با آموزگار و استادکار آموختیم

اگر به مباحث فنی و مهندسی علاقه دارید و لذت آموزش را در کلاس درس در کنار محیط‌های کارگاهی و عملی می‌بینید، شغل هنرآموز بهترین گزینه برای شماست؛ به عنوان یک استادکار نیز کارگاه قلمرو شماست و باید ضمن حفظ ایمنی، کار با تجهیزات را برای پیشبرد پروژه‌های کارگاهی به هنرجویان بیاموزید.

اگر به آموزش مباحث پایه‌ای به کودکان یا دروس نظری دبیرستانی گرایش دارید، باید به سراغ ردیف‌های آموزگاری یا دبیری بروید. به خاطر داشته باشید که قبل از ثبت‌نام در آزمون، تطبیق دقیق رشته تحصیلی با دفترچه استخدامی ضروری است تا در مراحل گزینش دچار مشکل نشوید.

 

مطالب مرتبط:

1. آمادگی آزمون نظام مهندسی
2. کلید واژه آزمون نظام مهندسی
3. شرایط ارتقا پایه نظام مهندسی
4. کتابهای آزمون نظام مهندسی
5. جواب آزمون نظام مهندسی
6. مهلت ثبت نام نظام مهندسی